لرستان در آستانه انقلاب آبی؛ از بحران کم‌آبی تا امنیت غذایی پایدار

پایگاه خبری تحلیلی بانگ بیشه؛ رضوان پاک منش – در سال‌هایی نه‌چندان دور، لرستان به عنوان یکی از استان‌های پرباران کشور شناخته می‌شد؛ استانی که رودخانه‌های خروشان، چشمه‌های فراوان و دشت‌های حاصلخیزش کمتر کسی را نگران تأمین آب می‌کرد. اما امروز شرایط تغییر کرده است. تغییرات اقلیمی، کاهش بارندگی‌ها، افزایش دمای هوا و رشد مصرف آب در بخش‌های مختلف، این استان را نیز مانند بسیاری از نقاط کشور در معرض چالش کم‌آبی قرار داده است.

در چنین شرایطی، دیگر نمی‌توان توسعه کشاورزی را با الگو‌های سنتی دنبال کرد. واقعیت این است که کشاورزی ایران در آستانه یک انتخاب تاریخی قرار دارد؛ یا باید به سمت بهره‌وری بیشتر از هر قطره آب حرکت کند یا با بحران‌های عمیق‌تری در حوزه تولید و امنیت غذایی روبه‌رو شود.

طرح‌های نوین آبیاری که این روز‌ها در شهرستان‌های ازنا، الیگودرز و خرم‌آباد به بهره‌برداری رسیده یا در حال تکمیل هستند، تنها چند پروژه عمرانی ساده نیستند؛ این طرح‌ها نماد تغییر نگرش از «مصرف بیشتر آب» به «مدیریت هوشمند آب» محسوب می‌شوند.

وقتی راندمان آبیاری از حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد در روش‌های سنتی به بیش از ۹۰ درصد در سامانه‌های تحت فشار می‌رسد، در حقیقت یک انقلاب خاموش در کشاورزی رخ داده است. انقلابی که شاید کمتر دیده شود، اما آثار آن در سال‌های آینده بر امنیت غذایی، درآمد کشاورزان و پایداری منابع طبیعی کاملاً نمایان خواهد شد.

نبرد آینده بر سر آب است؛ لرستان چگونه خود را برای روز‌های سخت آماده می‌کند؟

مدیر آب و خاک لرستان اظهار داشت: این بازدید‌ها با هدف ارزیابی عملکرد فنی، میزان تحقق اهداف پیش‌بینی‌شده و بررسی دستاورد‌های اجرایی این طرح‌ها صورت گرفت.

رسول اسکینی افزود: در نخستین مرحله از این بازدید، از طرح آبیاری تحت فشار متعلق به اکبر عبداللهی در اراضی شهرستان ازنا به وسعت ۷۷ هکتار بازدید شد که این پروژه که عملیات اجرایی آن به‌طور کامل به پایان رسیده است، با بهره‌گیری از سیستم توزیع یکنواخت آب، ضمن افزایش راندمان آبیاری به بالای ۹۰ درصد، زمینه‌ساز کاهش چشمگیر مصرف آب، کنترل علف‌های هرز و افزایش عملکرد محصول در واحد سطح شده است.

وی بیان کرد: همچنین از طرح آبیاری کم‌فشار (جوشان) در شهرستان الیگودرز به مساحت ۱۴۴ هکتار بازدید شد که این طرح نیز با موفقیت به اتمام رسیده و هم‌اکنون در مدار بهره‌برداری قرار دارد.

اسکینی با بیان این‌که در ادامه از طرح آبیاری تحت فشار خرسدر در شهرستان خرم‌آباد با سطح زیرپوشش ۲۴۴ هکتار بازدید شده است، تصریح کرد: این پروژه در حال حاضر با ۸۰ درصد پیشرفت فیزیکی در دست اجراست و پیش‌بینی می‌شود با تداوم نظارت فنی و تأمین اعتبارات باقیمانده، تا پایان فصل زراعی جاری به بهره‌برداری کامل برسد.

مدیر آب و خاک استان، با اشاره به اتمام موفقیت‌آمیز دو طرح در ازنا و الیگودرز، عنوان کرد: اتمام این دو پروژه در مجموع به وسعت ۲۲۱ هکتار، گامی مؤثر در راستای اصلاح الگوی کشت و ارتقاء بهره‌وری آب در بخش کشاورزی محسوب می‌شود.

وی تاکید کرد: طرح آبیاری تحت فشار شهرستان ازنا با کاهش ۴۰ تا ۵۰ درصدی مصرف آب و افزایش کیفی محصول، بازگشت سرمایه مناسبی برای کشاورز داشته است. در طرح کم‌فشار الیگودرز نیز شاهد کاهش ۳۰ درصدی هزینه‌های عملیاتی و بهبود ساختار فیزیکی خاک هستیم که در درازمدت پایداری تولید را تضمین می‌کند.

اسکینی تاکید کرد: همچنین در پروژه خرسدر، با وجود پیشرفت ۸۰ درصدی، تمام توان خود را برای رفع موانع باقیمانده و تسریع در تکمیل شبکه به کار خواهیم بست تا ۲۴۴ هکتار از اراضی خرم‌آباد نیز در سریع‌ترین زمان ممکن از مزایای آبیاری مدرن بهره‌مند شوند.

طرح ۷۷ هکتاری ازنا، تنها یک پروژه آبیاری نیست؛ نمونه‌ای از این واقعیت است که می‌توان هم مصرف آب را تا حدود ۵۰ درصد کاهش داد و هم کیفیت و کمیت محصول را افزایش داد. این یعنی کشاورزی سودآورتر با منابع کمتر؛ هدفی که سال‌ها در سیاست‌گذاری‌های بخش کشاورزی دنبال شده است.

در الیگودرز نیز اجرای سامانه کم‌فشار در ۱۴۴ هکتار از اراضی کشاورزی نشان می‌دهد که حتی با سرمایه‌گذاری‌های هدفمند و فناوری‌های نسبتاً ساده نیز می‌توان هزینه‌های تولید را کاهش داد و بهره‌وری را افزایش داد. این پروژه‌ها برای کشاورزان تنها یک تغییر فنی نیست؛ بلکه به معنای کاهش هزینه، افزایش درآمد و امنیت بیشتر برای آینده معیشت آنان است.

از سوی دیگر، پروژه خرسدر خرم‌آباد با ۸۰ درصد پیشرفت فیزیکی، نشان‌دهنده تداوم مسیری است که لرستان برای سازگاری با شرایط جدید اقلیمی انتخاب کرده است. هر هکتار زمین که به سامانه‌های نوین آبیاری مجهز می‌شود، در واقع بخشی از آینده کشاورزی استان بیمه می‌شود.

اما اهمیت این پروژه‌ها تنها به بخش کشاورزی محدود نمی‌شود. امنیت غذایی امروز یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های امنیت ملی کشورهاست. جهانی که با بحران‌های اقلیمی، جنگ‌ها و نوسانات اقتصادی مواجه است، بیش از هر زمان دیگری به تولید پایدار غذا نیاز دارد. در چنین شرایطی، صرفه‌جویی در آب و افزایش بهره‌وری کشاورزی دیگر یک انتخاب نیست؛ بلکه یک ضرورت استراتژیک است.

لرستان با اجرای این طرح‌ها نشان داده که می‌توان میان توسعه کشاورزی و حفاظت از منابع آب تعادل برقرار کرد. با این حال، راه پیش رو همچنان طولانی است. هزاران هکتار از اراضی کشاورزی استان هنوز نیازمند تجهیز به سامانه‌های نوین آبیاری هستند و تحقق این هدف مستلزم تأمین اعتبارات، حمایت از کشاورزان و استمرار سیاست‌های توسعه‌ای است.

امروز شاید مهم‌ترین پیام این پروژه‌ها آن باشد که آینده کشاورزی نه در مصرف بیشتر منابع، بلکه در مدیریت بهتر آنها نهفته است. اگر هر قطره آب به اندازه ارزش واقعی خود مورد توجه قرار گیرد، لرستان می‌تواند نه تنها از چالش کم‌آبی عبور کند، بلکه به الگویی موفق در مدیریت پایدار منابع آب و تولید غذا در کشور تبدیل شود.

نبرد آینده، نبرد بر سر آب است؛ و لرستان با توسعه آبیاری نوین، نشان داده که برای این نبرد آماده می‌شود.